Конституциялық реформаға қатысты референдум өткізу бастамасы өзгерістердің легитимділігін арттыру құралы ретінде қарастырылады. Тікелей халықтың қатысуы арқылы қабылданған шешімдер саяси тұрғыдан анағұрлым мықты мандатқа ие болады. Бұл билікке деген сенімді күшейтудің де бір тетігі.
Алайда референдумның өзі автоматты түрде демократиялық сапаны қамтамасыз етпейді. Ақпараттық теңсіздік, әкімшілік ресурстардың ықпалы немесе қоғамдық пікірді манипуляциялау қаупі референдум нәтижесіне әсер етуі мүмкін. Сондықтан дауыс беру процесінің ашықтығы мен әділдігі – басты шарт.
Маңызды тағы бір мәселе – реформаның мазмұнын халыққа түсіндіру деңгейі. Күрделі конституциялық нормаларды қарапайым тілмен жеткізу болмаса, азаматтар мәнін толық ұғынбай, эмоциялық немесе саяси конъюнктураға сүйеніп шешім қабылдауы ықтимал. Бұл реформаның сапасына ұзақ мерзімде кері әсер етуі мүмкін.
Соңында, референдум – реформаның бастамасы ғана. Нақты нәтиже оның кейінгі іске асу кезеңінде көрінеді. Егер қабылданған нормалар жүйелі түрде орындалмаса, легитимділік те уақыт өте әлсірейді. Сол себепті реформа процесі референдуммен аяқталмай, тұрақты институционалдық бақылаумен жалғасуы қажет.
Батыр Калдарбек
